روحانيت و تأثير كلام وى راه علاج آنست . و به قول على بن عباس مجوسى در كامل الصناعة : متى كانت هذه الحمّى من غمّ او همّ فينبغى أن يحتال فى تسكين ذلك و سرور النفس ما أمكن و يسمع أصناف اللحون السارة للنفس « 1 » . به عنوان تطوّر و تنويع مقال و تفرّج و تفريح بال دو نمونه در اين باب يكى از ابوبكر محمد بن زكرياى رازى و ديگر از ابو البركات هبة اللّه بن على بغدادى نقل مىكنيم نخستين را ملا جلال الدين دوانى در كتاب اخلاق جلالى بدين عبارت حكايت كرده است : منصور بن نوح را كه والى ممالك خراسان بود وجع مفاصلى روى نمود كه معظم اطباى آن زمان زبان به اعتراف به عجز از علاج آن گشودند ، و بر قصور از تدبير آن عارضه اقرار نمودند رأى اركان دولت بر آن قرار يافت كه با محمد زكريا رازى كه رازدان قوانين علاج و اصلاح مزاج بود مشورت نمايند ، كسى به احضار او فرستادند چون به كنار قلزم رسيد از ركوب سفينه تحاشى نمود تا او را دست و پا بسته در كشتى انداختند چون از دريا عبور كرده به پادشاه رسيد انواع تدبيرات لائقه و تصرفات فائقه به عمل آورد و هيچكدام از سهام تدبير بر هدف مقصود نيامد . بيت : از قضا سركنگبين صفرا فزود * روغن بادام خشكى مىنمود بعد از آن با پادشاه گفت هرچند معالجات جسمانى نمودم نفعى بر آن مترتب نشد ، اكنون تدبيرى نفسانى مانده اگر از مزاولت آن نجاحى حاصل شود فبها و الّا يأس كلّى خواهد بود .

--> ( 1 ) . كامل الصناعة ، ج 2 ، ص 157 ، چاپ اوّل مصر .